Metoda odtworzeniowa – koszt zastąpienia, zużycie i RCNLD

Metoda odtworzeniowa jest jednym z modeli podejścia kosztowego. Jej logika opiera się na ekonomicznej zasadzie substytucji: racjonalny nabywca co do zasady nie zapłaci za aktywo więcej, niż kosztowałoby uzyskanie aktywa o porównywalnej użyteczności, z uwzględnieniem czasu, ryzyka i innych istotnych czynników.

W praktyce najważniejsze jest rozróżnienie pomiędzy kosztem zastąpienia a kosztem reprodukcji. Nowoczesny zamiennik o tej samej użyteczności może kosztować inaczej niż wierna kopia starego aktywa.

Metoda jest szczególnie użyteczna dla maszyn, urządzeń, infrastruktury i aktywów specjalistycznych. Nie oznacza natomiast automatycznie, że koszt odtworzenia wszystkich aktywów jest równy wartości całego działającego przedsiębiorstwa.

Podejście kosztowe – podstawowa zasada

IVS definiuje podejście kosztowe przez zasadę, zgodnie z którą nabywca nie zapłaci więcej niż koszt uzyskania aktywa o równoważnej użyteczności, chyba że występują dodatkowe czynniki takie jak czas, niedogodność czy ryzyko.

Dlatego przy wycenie nie zawsze zadajemy pytanie „ile kosztowałoby zbudowanie identycznej rzeczy?”. Częściej pytamy:

Ile kosztowałoby dziś uzyskanie takiej samej funkcjonalności i użyteczności?

Replacement cost a reproduction cost

W praktyce biznesowej częściej ważny jest koszt zastąpienia, ponieważ nabywca nie musi odtwarzać wad i nieefektywności starej technologii.

Metoda odtworzeniowa nie jest amortyzacją księgową

Amortyzacja w księgach służy rozliczaniu wartości aktywa według zasad rachunkowości lub podatków.

Wycena kosztowa wymaga natomiast analizy ekonomicznej utraty użyteczności.

Dwie maszyny o tym samym wieku i identycznej amortyzacji księgowej mogą mieć zupełnie inną wartość, jeżeli jedna:

• jest regularnie serwisowana,
• ma dostępne części,
• pracuje przy wysokim wykorzystaniu,
• nadal odpowiada współczesnej technologii,

a druga jest przestarzała, energochłonna i trudna do wykorzystania.

Krok 1: dokładna identyfikacja aktywa

Przed oszacowaniem kosztu trzeba ustalić:

• producenta i model,
• rok produkcji,
• parametry techniczne,
• wydajność,
• wyposażenie,
• stan i historię serwisową,
• lokalizację,
• sposób wykorzystania,
• prawa i ograniczenia związane z użytkowaniem.

Bez tego łatwo porównać aktywa, które tylko wyglądają podobnie.

Krok 2: określ aktywo o równoważnej użyteczności

Jeżeli wyceniana linia produkcyjna ma 15 lat, zakup identycznej technologii może być niemożliwy albo ekonomicznie nieracjonalny.

Trzeba wtedy określić nowoczesne rozwiązanie zapewniające podobną:

• zdolność produkcyjną,
• jakość produktu,
• zakres funkcji,
• niezawodność,
• poziom bezpieczeństwa,
• użyteczność dla właściciela.

Jeżeli nowoczesny zamiennik ma znacznie większą wydajność, koszt trzeba odpowiednio dostosować, aby nie wyceniać funkcjonalności, której istniejące aktywo nie posiada.

Krok 3: policz pełny koszt uzyskania aktywa

Cena katalogowa maszyny to często tylko część kosztu.

W zależności od aktywa trzeba uwzględnić między innymi:

• cenę zakupu,
• transport,
• cła i opłaty, jeśli występują,
• montaż,
• fundamenty i instalacje,
• projekt i inżynierię,
• uruchomienie,
• testy i odbiory,
• oprogramowanie,
• koszty pośrednie niezbędne do uzyskania gotowego aktywa.

Zakres kosztów musi odpowiadać temu, co dokładnie jest wyceniane.

Źródła kosztów

Im bardziej specjalistyczne aktywo, tym ważniejsza jest jakość danych.

Źródłami mogą być:

• oferty producentów i dealerów,
• faktury za podobne urządzenia,
• kosztorysy,
• bazy kosztowe,
• umowy wykonawcze,
• dane o podobnych projektach,
• informacje od inżynierów i specjalistów branżowych.

Każde źródło powinno mieć datę i powinno odpowiadać warunkom na dzień wyceny.

Krok 4: zużycie fizyczne

Zużycie fizyczne wynika z eksploatacji, wieku i stanu technicznego.

Nie zawsze powinno być określane liniowo według wieku.

Znaczenie mają między innymi:

• intensywność pracy,
• przeglądy i remonty,
• wymienione podzespoły,
• awaryjność,
• pozostały okres ekonomicznego użytkowania.

Krok 5: przestarzałość funkcjonalna

Aktywo może być technicznie sprawne, a mimo to mniej użyteczne od współczesnego zamiennika.

Przykłady:

• większe zużycie energii,
• niższa wydajność,
• większa liczba operatorów,
• brak automatyzacji,
• ograniczona kompatybilność z nowymi systemami,
• nadmiarowa zdolność produkcyjna, której przedsiębiorstwo nie potrzebuje.

To właśnie dlatego replacement cost jest często bardziej informacyjny niż koszt wiernego odtworzenia starego rozwiązania.

Krok 6: przestarzałość ekonomiczna

Utrata wartości może wynikać również z czynników zewnętrznych wobec samego aktywa.

Przykłady obejmują:

• trwały spadek popytu na produkt,
• nadmiar mocy produkcyjnych w branży,
• zmiany regulacyjne,
• wzrost kosztów surowców lub energii,
• ograniczenia środowiskowe,
• zmianę lokalizacji rynku.

Aktywo może być nowe i technicznie sprawne, a mimo to ekonomicznie tracić wartość.

Nie odejmuj automatycznie trzech procentów zużycia

Zużycie fizyczne, funkcjonalne i ekonomiczne nie zawsze są niezależnymi procentami, które można po prostu zsumować.

Niektóre efekty mogą się nakładać. W innych przypadkach właściwe jest oszacowanie kosztu usunięcia konkretnej nieefektywności albo analiza utraty użyteczności.

Dlatego zapis typu:

RCN × (1 − 15% − 5% − 10%)

może być jedynie ilustracją, a nie uniwersalnym wzorem dla każdej wyceny.

RCN i RCNLD

W praktyce spotyka się skróty:

• RCN – Replacement Cost New, czyli koszt nowego aktywa zastępczego,
• RCNLD – Replacement Cost New Less Depreciation, czyli koszt nowego aktywa pomniejszony o odpowiednio oszacowaną utratę wartości.

Najważniejsze nie jest samo użycie skrótu, lecz wykazanie, jak ustalono koszt i każdą korektę.

Przykład: maszyna specjalistyczna

Załóżmy, że używana maszyna nie ma aktywnego rynku wtórnego.

Nowoczesne urządzenie o podobnej zdolności kosztuje wraz z dostawą i montażem 2 mln zł.

Istniejąca maszyna ma jednak:

• krótszy pozostały okres użytkowania,
• większe zużycie energii,
• niższą automatyzację.

Nie powinno się więc przyjąć 2 mln zł jako wartości istniejącego aktywa. Trzeba oszacować wpływ tych różnic na użyteczność i wartość.

Metoda odtworzeniowa a wartość rynkowa

Koszt zastąpienia jest wskazaniem wartości wynikającym z podejścia kosztowego. Nie jest automatycznie ceną, którą uczestnik rynku zapłaci za aktywo.

Jeżeli istnieje aktywny rynek podobnych urządzeń, dane transakcyjne mogą być bardzo ważnym punktem odniesienia.

Wycena powinna wyjaśnić, dlaczego podejście kosztowe jest właściwe i jak wynik odpowiada przyjętej podstawie wartości.

Metoda odtworzeniowa a metoda skorygowanych aktywów netto

Metoda odtworzeniowa może służyć do wyceny konkretnego składnika majątku. Wynik takiej wyceny może następnie stanowić jedną z korekt w metodzie skorygowanych aktywów netto przedsiębiorstwa.

Nie są to jednak pojęcia tożsame.

SAN analizuje cały zestaw aktywów i zobowiązań przedsiębiorstwa. Metoda odtworzeniowa odpowiada na pytanie o wartość konkretnego aktywa lub grupy aktywów przez koszt uzyskania równoważnej użyteczności.

Zobacz: metoda skorygowanych aktywów netto.

Czy metodą odtworzeniową można wycenić całą firmę?

W wyjątkowych biznesach aktywowych suma wartości składników może być ważnym elementem wyceny.

Nie należy jednak zakładać, że koszt odtworzenia parku maszynowego, budynków i systemów jest równy wartości działającego przedsiębiorstwa.

Działający biznes może posiadać także:

• klientów,
• kontrakty,
• know-how,
• markę,
• zespół,
• organizację,
• wartość wynikającą z możliwości generowania przepływów.

Z drugiej strony aktywa mogą kosztować więcej do odtworzenia niż wartość ekonomiczna biznesu, który nie potrafi ich rentownie wykorzystać.

Dlatego przy wycenie przedsiębiorstwa dobór podejścia powinien wynikać z jego modelu biznesowego. Zobacz metody wyceny przedsiębiorstw.

Wartości niematerialne

Podejście kosztowe może być stosowane również do niektórych aktywów niematerialnych, ale nie oznacza prostego zsumowania wszystkich historycznych wydatków.

Trzeba ustalić, czy koszt rzeczywiście odzwierciedla ekonomiczną użyteczność aktywa i czy dostępne jest równoważne rozwiązanie.

Przykładowo koszt stworzenia systemu informatycznego może być punktem wyjścia, ale część historycznych prac mogła nie przynieść użytecznego rezultatu, a współczesna technologia może pozwalać odtworzyć funkcję taniej.

Jakie dokumenty zebrać?

• ewidencję aktywów,
• specyfikacje techniczne,
• faktury zakupu,
• dokumentację modernizacji,
• protokoły serwisowe,
• dane o awariach,
• zdjęcia i wyniki oględzin,
• oferty nowych urządzeń,
• koszty transportu i montażu,
• informacje o wykorzystaniu mocy,
• dane o kosztach energii i obsługi,
• informacje o regulacjach mających wpływ na użytkowanie aktywa.

Najczęstsze błędy

• utożsamianie replacement cost z reproduction cost,
• przyjmowanie ceny katalogowej bez montażu i uruchomienia,
• stosowanie amortyzacji księgowej jako zużycia ekonomicznego,
• brak korekty funkcjonalnej,
• pominięcie przestarzałości ekonomicznej,
• proste dodawanie nakładających się procentów zużycia,
• odtwarzanie przestarzałej technologii 1:1 bez uzasadnienia,
• brak datowania źródeł kosztowych,
• utożsamianie kosztu odtworzenia aktywów z wartością całej firmy,
• podwójne liczenie wartości aktywa w SAN i w odrębnej pozycji.

Standardy i źródła

• IVSC Standards Glossary – definicja podejścia kosztowego;
• International Valuation Standards – aktualna edycja IVS, w tym IVS 103, IVS 105 i standardy aktywów;
• IVSC – omówienie różnicy między replacement cost i reproduction cost na tle IVS.

Potrzebujesz wyceny odtworzeniowej?

Największe znaczenie ma poprawne zdefiniowanie równoważnej użyteczności, kompletnego kosztu zastąpienia i utraty wartości. Jeżeli potrzebujesz wyceny maszyn, infrastruktury albo przedsiębiorstwa, w którym podejście kosztowe ma istotne znaczenie, skontaktuj się z BiznesWycena.pl.