Test na utratę wartości goodwill — IAS 36 w praktyce wyceny

Test na utratę wartości goodwill nie polega na bezpośrednim wycenieniu goodwill i porównaniu tej wartości z kwotą zapisaną w bilansie. Goodwill nie generuje przepływów pieniężnych samodzielnie. Zgodnie z IAS 36 przypisuje się go dlatego do ośrodka wypracowującego środki pieniężne — CGU — albo grupy takich ośrodków, które mają korzystać z synergii wynikających z przejęcia.

Następnie porównuje się wartość bilansową CGU wraz z przypisanym goodwill z jego wartością odzyskiwalną. Jeżeli wartość bilansowa jest wyższa, powstaje odpis z tytułu utraty wartości.

Samo porównanie dwóch liczb jest najprostszą częścią procesu. Znacznie trudniejsze jest prawidłowe wyznaczenie CGU, przypisanie goodwill, przygotowanie prognozy, ustalenie wartości odzyskiwalnej oraz zachowanie spójności pomiędzy zakresem aktywów, przepływami i stopą dyskontową.

Co oznacza utrata wartości według IAS 36?

Podstawowa zasada IAS 36 mówi, że aktywo nie powinno być wykazywane w sprawozdaniu finansowym w wartości wyższej niż kwota możliwa do odzyskania poprzez jego użytkowanie albo sprzedaż.

Jeżeli:

wartość bilansowa > wartość odzyskiwalna

aktywo albo CGU jest objęte utratą wartości i należy rozpoznać odpowiedni odpis.

Jeżeli pojedynczy składnik aktywów nie generuje wpływów pieniężnych w dużej mierze niezależnych od innych aktywów, wartości odzyskiwalnej nie ustala się wyłącznie dla niego. Test przeprowadza się wtedy na poziomie odpowiedniego cash-generating unit.

Co to jest CGU?

CGU — cash-generating unit — jest najmniejszą możliwą do zidentyfikowania grupą aktywów, która generuje wpływy pieniężne w dużej mierze niezależne od wpływów generowanych przez inne aktywa lub grupy aktywów.

W praktyce CGU może odpowiadać przykładowo:

• konkretnej linii biznesowej,
• zakładowi produkcyjnemu,
• grupie sklepów,
• segmentowi usług,
• jednostce organizacyjnej generującej własne przepływy.

Nie ma jednak jednej uniwersalnej struktury CGU dla wszystkich firm. Podział powinien odzwierciedlać rzeczywisty sposób generowania i monitorowania przepływów pieniężnych.

Kiedy trzeba wykonywać test na utratę wartości?

IAS 36 rozróżnia aktywa wymagające corocznego testu od aktywów, dla których wartość odzyskiwalną sprawdza się przede wszystkim po wystąpieniu przesłanki utraty wartości.

Coroczny test CGU zawierającego goodwill nie musi być wykonany dokładnie na koniec roku obrotowego. Może być przeprowadzany w innym momencie, jeżeli jednostka stosuje konsekwentnie tę samą porę każdego roku.

Jakie zdarzenia mogą wskazywać na utratę wartości?

Przesłanki mogą mieć charakter zewnętrzny lub wewnętrzny.

Do czynników zewnętrznych mogą należeć między innymi:

• istotny spadek wartości rynkowej działalności lub aktywa,
• niekorzystne zmiany technologiczne, rynkowe, gospodarcze lub prawne,
• wzrost stóp procentowych albo wymaganych stóp zwrotu wpływający na wartość bieżącą przyszłych przepływów,
• sytuacja, w której kapitalizacja lub inny rynkowy miernik wartości przedsiębiorstwa jest niższy od wartości jego aktywów netto.

Przesłanki wewnętrzne mogą obejmować:

• technologiczne lub ekonomiczne starzenie się aktywów,
• istotne pogorszenie wyników,
• wyniki niższe od wcześniejszych prognoz,
• decyzję o zamknięciu lub ograniczeniu określonej działalności,
• istotną zmianę sposobu wykorzystania aktywów.

Wystąpienie przesłanki nie oznacza automatycznie konieczności rozpoznania odpisu. Oznacza konieczność sprawdzenia, czy wartość bilansowa pozostaje możliwa do odzyskania.

Dlaczego goodwill nie jest testowany samodzielnie?

Goodwill powstały w połączeniu jednostek reprezentuje przyszłe korzyści ekonomiczne wynikające z aktywów, których nie można było zidentyfikować i ująć oddzielnie.

Nie generuje więc własnego, niezależnego strumienia przepływów pieniężnych.

Dlatego goodwill należy przypisać do CGU albo grup CGU, które mają korzystać z synergii wynikających z połączenia.

Zgodnie z IAS 36 poziom tej alokacji powinien:

• odpowiadać najniższemu poziomowi, na którym goodwill jest monitorowany dla potrzeb wewnętrznego zarządzania,
• nie przekraczać poziomu segmentu operacyjnego określonego zgodnie z IFRS 8 przed agregacją segmentów.

Ma to duże znaczenie dla wyniku testu. Zbyt szerokie CGU może powodować, że dobre wyniki jednej części biznesu kompensują pogorszenie innej działalności i opóźniają rozpoznanie utraty wartości.

Co to jest wartość odzyskiwalna?

Wartość odzyskiwalna jest wyższą z dwóch wartości:

• fair value less costs of disposal — FVLCD,
• value in use — VIU.

Można więc zapisać:

Wartość odzyskiwalna = max(FVLCD, VIU)

Jeżeli jedna z tych wartości jest już wyższa od wartości bilansowej, ustalanie drugiej może nie być konieczne do stwierdzenia braku impairment.

Value in use i FVLCD nie oznaczają tego samego

Obie wartości mogą w praktyce korzystać z modeli opartych na przyszłych przepływach, ale reprezentują inną perspektywę.

Dlatego model DCF wykonany wcześniej na potrzeby sprzedaży przedsiębiorstwa nie powinien być automatycznie kopiowany do testu impairment. Najpierw trzeba sprawdzić, czy jego założenia odpowiadają VIU albo FVLCD.

Jak buduje się value in use?

Value in use jest wartością bieżącą przyszłych przepływów pieniężnych oczekiwanych z dalszego użytkowania aktywa lub CGU i jego ostatecznego zbycia.

Prognozy powinny opierać się na racjonalnych i możliwych do uzasadnienia założeniach oraz najlepszym szacunku kierownictwa dotyczącym warunków ekonomicznych w okresie użytkowania aktywa.

W szczególności powinny być powiązane z zatwierdzonymi budżetami i prognozami oraz uwzględniać dostępne dowody zewnętrzne.

Szczegółowe prognozy wynikające z budżetów zasadniczo obejmują okres maksymalnie pięciu lat, chyba że zastosowanie dłuższego okresu można uzasadnić.

Dalsze okresy są następnie ekstrapolowane przy użyciu odpowiedniego długoterminowego tempa wzrostu.

Nie każdą przyszłą poprawę można wprowadzić do obecnego VIU

To jedna z ważniejszych różnic pomiędzy zwykłym planem strategicznym a modelem value in use według aktualnie obowiązującego IAS 36.

Przepływy nie powinny obecnie obejmować korzyści z:

• przyszłej restrukturyzacji, do której jednostka nie jest jeszcze zobowiązana,
• przyszłego ulepszenia lub zwiększenia wydajności aktywa, które jeszcze nie zostało przeprowadzone.

Nie można więc uniknąć impairment poprzez wpisanie do modelu planowanych działań, które istnieją dopiero jako zamiar zarządu.

IASB pracuje obecnie nad zmianą części tych wymogów, ale na sierpień 2026 r. zmiany nie są jeszcze obowiązującym IAS 36.

Stopa dyskontowa w value in use

Aktualny IAS 36 wymaga stosowania w VIU stopy dyskontowej przed opodatkowaniem, która odzwierciedla bieżącą rynkową ocenę:

• wartości pieniądza w czasie,
• ryzyk właściwych dla aktywa lub CGU, których nie ujęto już w przepływach pieniężnych.

Kluczowa jest spójność.

Jeżeli konkretne ryzyko zostało już uwzględnione poprzez odpowiednio niższe prognozowane przepływy, nie powinno zostać mechanicznie policzone drugi raz poprzez dodatkowe zwiększenie stopy dyskontowej.

WACC może stanowić punkt odniesienia do budowy stopy dyskontowej, ale nie należy automatycznie kopiować WACC z wyceny transakcyjnej bez kontroli zgodności z wymogami IAS 36.

Szerzej o konstrukcji kosztu kapitału piszemy w artykule WACC w wycenie przedsiębiorstwa.

Przepływy i stopa dyskontowa muszą opisywać tę samą rzeczywistość

Jeżeli prognozowane przepływy są nominalne i uwzględniają inflację, stopa dyskontowa również powinna być nominalna.

Jeżeli określone ryzyko znajduje się bezpośrednio w scenariuszach przepływów, trzeba uważać, aby nie pojawiło się drugi raz w stopie.

Podobna spójność jest potrzebna pomiędzy walutą przepływów i walutą parametrów stosowanych w stopie dyskontowej.

W impairment test nawet stosunkowo niewielka niespójność może istotnie wpływać na wynik, ponieważ duża część wartości CGU często pochodzi z okresów następujących po szczegółowej prognozie.

Praktyczny przykład testu goodwill

Załóżmy uproszczony CGU, do którego przypisano goodwill.

Załóżmy następnie, że analiza wskazuje:

• VIU = 10,5 mln zł,
• FVLCD = 10,1 mln zł.

Wartość odzyskiwalna wynosi więc:

max(10,5 mln zł; 10,1 mln zł) = 10,5 mln zł

Wartość bilansowa wynosi 12,0 mln zł.

Odpis:

12,0 mln zł – 10,5 mln zł = 1,5 mln zł

CGU zawiera 2,0 mln zł goodwill. Odpis zostaje więc w pierwszej kolejności przypisany do goodwill.

Po impairment:

goodwill = 0,5 mln zł

Przykład ma wyłącznie charakter ilustracyjny i nie stanowi benchmarku ani modelu dla konkretnej jednostki.

Co jeśli odpis jest większy niż wartość goodwill?

IAS 36 określa kolejność alokacji odpisu dla CGU.

Strata z tytułu utraty wartości:

1. w pierwszej kolejności zmniejsza wartość goodwill przypisanego do CGU,
2. następnie jest przypisywana proporcjonalnie do pozostałych aktywów jednostki.

Obowiązują przy tym ograniczenia zapobiegające obniżeniu wartości pojedynczych aktywów poniżej odpowiednich minimalnych poziomów wynikających ze standardu.

Odpis goodwill nie może zostać później odwrócony

Odpis z tytułu utraty wartości rozpoznany na goodwill jest nieodwracalny.

Jeżeli sytuacja ekonomiczna CGU poprawi się kilka lat później, jednostka nie może ponownie zwiększyć wartości goodwill o kwotę wcześniejszego impairment.

Dla innych aktywów IAS 36 może dopuszczać odwrócenie wcześniejszego odpisu, gdy zmienią się szacunki używane do ustalenia wartości odzyskiwalnej.

Takie odwrócenie również podlega ograniczeniu: wartość aktywa nie powinna przekroczyć wartości, jaką miałoby ono, gdyby wcześniejsza utrata wartości nigdy nie została rozpoznana.

Goodwill według MSSF nie podlega systematycznej amortyzacji

W systemie MSSF goodwill powstały w połączeniu jednostek nie jest amortyzowany przez z góry ustalony okres.

Zamiast tego jest objęty modelem impairment-only i podlega co najmniej corocznemu testowi na utratę wartości.

Nie należy mieszać tego podejścia z zasadami wynikającymi z polskiej ustawy o rachunkowości, która przewiduje inne zasady późniejszego ujmowania wartości firmy.

Szerzej opisujemy ten temat w materiale Amortyzacja wartości firmy — jak to działa?.

Impairment test nie jest wyceną goodwill jako samodzielnego aktywa

To szczególnie ważne z punktu widzenia wyceny.

W typowym teście IAS 36 nie wyznacza się niezależnej bieżącej wartości goodwill.

Goodwill jest częścią wartości bilansowej CGU, a test odpowiada na pytanie:

czy wartość całego CGU możliwa do odzyskania wystarcza do pokrycia jego wartości bilansowej wraz z przypisanym goodwill?

Dlatego proces powinien rozpocząć się od uzgodnienia:

• do których CGU przypisano goodwill,
• dlaczego właśnie te CGU mają korzystać z synergii przejęcia,
• jaka jest ich wartość bilansowa,
• czy przepływy wykorzystane w wycenie dotyczą dokładnie tego samego zakresu działalności.

Zakres CGU i zakres prognozy muszą być zgodne

Jednym z praktycznych źródeł błędów jest porównywanie wartości bilansowej określonego zestawu aktywów z DCF obejmującym inną działalność.

Przykładowo model wartości odzyskiwalnej może zawierać przepływy generowane przez nową linię biznesową, której aktywa nie znajdują się w wartości bilansowej testowanego CGU.

Może też wystąpić sytuacja odwrotna: CGU obejmuje aktywa, których przepływy zostały pominięte.

Przed wykonaniem samego DCF warto więc sprawdzić:

czy zakres aktywów i zobowiązań uwzględnionych w carrying amount jest zgodny z zakresem przepływów tworzących recoverable amount.

Headroom — dodatni wynik testu nie zawsze oznacza duży margines bezpieczeństwa

Różnica pomiędzy wartością odzyskiwalną a wartością bilansową jest często określana jako headroom.

Załóżmy:

• wartość bilansowa CGU: 20,0 mln zł,
• wartość odzyskiwalna: 21,0 mln zł.

Headroom wynosi:

21,0 mln zł – 20,0 mln zł = 1,0 mln zł

W scenariuszu bazowym impairment nie występuje.

Jeżeli jednak niewielka zmiana stopy dyskontowej, marży albo prognozy przychodów obniży wartość odzyskiwalną poniżej 20 mln zł, sytuacja może szybko się zmienić.

Dlatego przy CGU z istotnym goodwill ważny jest nie tylko bazowy wynik testu, lecz również analiza jego wrażliwości.

Jakie parametry najczęściej wpływają na wynik testu?

Największe znaczenie mają zwykle:

• wzrost przychodów,
• marże operacyjne,
• CAPEX,
• kapitał obrotowy,
• stopa dyskontowa,
• długoterminowa stopa wzrostu,
• moment osiągnięcia zakładanej rentowności.

Nie ma jednak jednego uniwersalnego zestawu parametrów dla wszystkich CGU. Analiza wrażliwości powinna koncentrować się na założeniach, które rzeczywiście tworzą wartość konkretnego biznesu.

Jakich danych potrzeba do impairment test goodwill?

Zakres zależy od struktury przedsiębiorstwa, ale zwykle przydatne są:

• wartość bilansowa goodwill,
• historia i sposób jego alokacji do CGU,
• mapa CGU lub grup CGU,
• wartość bilansowa aktywów przypisanych do testowanej jednostki,
• zatwierdzone budżety i prognozy,
• historyczne wyniki umożliwiające sprawdzenie jakości wcześniejszych prognoz,
• założenia dotyczące przychodów, marż, CAPEX i kapitału obrotowego,
• dane rynkowe potrzebne do stopy dyskontowej,
• dane wykorzystywane do FVLCD, jeżeli ta metoda jest stosowana,
• informacje o zmianach organizacyjnych wpływających na sposób monitorowania goodwill.

Model powinien być również uzgodniony z danymi księgowymi i zakresem zatwierdzonego budżetu.

Najczęstsze błędy przy teście na utratę wartości goodwill

1. Próba wyceny goodwill jako samodzielnego aktywa.
Goodwill jest testowany na poziomie CGU albo grupy CGU.

2. Zbyt szerokie CGU.
Dobre wyniki jednej części działalności mogą maskować pogorszenie innej.

3. Automatyczne użycie modelu przygotowanego do transakcji.
Założenia transakcyjne nie muszą odpowiadać VIU albo FVLCD.

4. Ujęcie w VIU niezatwierdzonej przyszłej restrukturyzacji lub ulepszeń.
Obecne wymogi IAS 36 ograniczają możliwość uwzględniania takich przepływów.

5. Zbyt optymistyczna wartość po okresie szczegółowej prognozy.
Długoterminowe założenia muszą mieć ekonomiczne uzasadnienie.

6. Podwójne uwzględnienie ryzyka.
To samo ryzyko znajduje się jednocześnie w niższych przepływach i wyższej stopie dyskontowej.

7. Brak zgodności wartości bilansowej z zakresem prognozy.
Porównywane są wartości odnoszące się do innego zakresu działalności.

8. Brak analizy headroom.
Niewielki dodatni margines może zniknąć po małej zmianie kluczowych parametrów.

9. Próba odwrócenia wcześniejszego odpisu goodwill.
IAS 36 nie pozwala na odwrócenie impairment rozpoznanego na goodwill.

Czy IAS 36 ma się zmienić?

IASB prowadzi projekt Business Combinations — Disclosures, Goodwill and Impairment, obejmujący proponowane zmiany IFRS 3 oraz IAS 36.

Prace dotyczą między innymi sposobu testowania CGU zawierających goodwill oraz niektórych założeń value in use.

W toku prac IASB rozważało między innymi zmianę obecnych ograniczeń dotyczących przyszłych restrukturyzacji i ulepszeń aktywów.

Na sierpień 2026 r. projekt jest nadal przedmiotem redeliberacji IASB. Proponowanych zmian nie należy stosować tak, jakby były już obowiązującą wersją IAS 36.

Test na utratę wartości goodwill — najważniejszy wniosek

Impairment test goodwill jest przede wszystkim testem odzyskiwalności CGU, a nie niezależną wyceną goodwill.

Najpierw trzeba prawidłowo określić jednostkę generującą przepływy i przypisać do niej goodwill. Następnie porównuje się wartość bilansową z wartością odzyskiwalną będącą wyższą z VIU i FVLCD.

Jeżeli wartość odzyskiwalna jest niższa od wartości bilansowej, odpis w pierwszej kolejności zmniejsza goodwill. Odpis rozpoznany na goodwill nie może zostać w kolejnych latach odwrócony.

Najbardziej wymagająca część testu nie polega jednak na samym działaniu matematycznym. Kluczowe są prawidłowy poziom CGU, wiarygodność prognozy, zgodność zakresu wartości bilansowej z przepływami, właściwa stopa dyskontowa oraz przejrzysta dokumentacja kluczowych założeń.

Jeżeli potrzebujesz przygotowania modelu wartości odzyskiwalnej, niezależnej analizy założeń do impairment test albo wsparcia przy wycenie CGU zawierającego goodwill, możesz skontaktować się z BiznesWycena.pl i opisać strukturę CGU, wartość goodwill oraz cel analizy.

Źródła i stan standardów: IFRS Foundation — IAS 36 Impairment of Assets; IFRS Foundation — IAS 36 supporting material; IASB — Business Combinations: Disclosures, Goodwill and Impairment. Stan standardów i projektu IASB zweryfikowany 29 sierpnia 2026 r. Projektowane zmiany IAS 36 nie zostały w artykule przedstawione jako obowiązujące wymagania. Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje analizy konkretnego sprawozdania finansowego, polityki rachunkowości ani wymogów audytora.